Co to oznacza dla bezpieczeństwa na drogach?
Aleksander Mróz
Najnowsze badanie Niemieckiej Rady Bezpieczeństwa Drogowego (DVR) odsłania paradoks nowoczesnego transportu – systemy wspomagające stworzone, by unikać wypadków i ratować życie, są masowo dezaktywowane przez tych, którym mają pomagać. Wygląda jednak na to, że problem nie tyle leży w zachowaniu kierowców, ile w braku odpowiedniego przygotowania branży do zmian technologicznych.
Unijne rozporządzenie GSR (General Safety Regulation) nałożyło na producentów obowiązek wyposażania wszystkich nowo rejestrowanych samochodów osobowych oraz ciężarówek w zaawansowane systemy wspomagania kierowcy, zwane ADAS (Advanced Driver Assistance Systems). Komisja Europejska szacowała, że nowe regulacje mogą uratować ponad 25 tys. istnień ludzkich do 2038 r.
- Niemiecka Rada Bezpieczeństwa Drogowego (DVR) przeprowadziła badanie zachowania kierowców ciężarówek.
- 59 proc. zawodowych kierowców w mniejszym lub większym stopniu wyłącza systemy asystujące (ADAS).
- Badanie pokazuje też, że kierowcy nie są przeszkoleni z działania systemów, a działanie niektórych funkcji ich irytuje.
- Statystyki pokazują, że systemy ADAS znacząco zmniejszają liczbę wypadków.
Systemy bezpieczeństwa które pomagają kierowcom, są zarazem przyczyną irytacji
Asystent utrzymania pasa ruchu, automatyczne hamowanie awaryjne, wykrywanie przeszkód w martwym polu, rozpoznawanie znaków drogowych – to tylko część elektronicznej armii, która ma poprawić poziom bezpieczeństwa na europejskich drogach. Jednak rzeczywistość nie jest prosta. Badanie przeprowadzone przez instytut UADS na zlecenie Niemieckiej Rady Bezpieczeństwa Drogowego wśród 507 kierowców ciężarówek przynosi nieoczekiwane rezultaty – niemal sześciu na dziesięciu zawodowych kierowców przyznaje się do dezaktywowania elektronicznych systemów bezpieczeństwa.
Co drugi kierowca wyłącza systemy bezpieczeństwa
Ankieta DVR ujawnia niepokojące praktyki. Spośród badanych kierowców 19 proc. przyznało się do częstego wyłączania systemów asystujących, podczas gdy kolejne 40 proc. robi to sporadycznie. Łącznie daje to 59 proc. zawodowców, którzy w jakimś stopniu rezygnują z elektronicznego wspomagania.
Najczęściej dezaktywowanym systemem jest asystent utrzymania pasa ruchu – wyłącza go aż 56 proc. kierowców. Na dalszych miejscach plasują się system rozpoznawania ograniczeń prędkości (16 proc. dezaktywacji), aktywny tempomat (15 proc.), czujniki martwego pola (8 proc.) oraz system automatycznego hamowania awaryjnego (5 proc.).
Stosunkowo niski odsetek dezaktywacji odnotowano w przypadku przednich radarów i układów awaryjnego hamowania. Jednak nawet 5-procentowy wynik stanowi tu poważne zagrożenie. Na europejskich autostradach samochody ciężarowe uczestniczą w ponad jednej trzeciej wszystkich wypadków, a kolizje z ich udziałem prowadzą do połowy wszystkich ofiar śmiertelnych.
System automatycznego hamowania radykalnie zwiększa bezpieczeństwo na drodze
Wyłączanie systemów ADAS – dlaczego tak się dzieje
Badanie DVR przynosi też odpowiedzi na pytanie, które nurtuje branżę od momentu wprowadzenia obowiązkowych systemów – dlaczego rozwiązania zaprojektowane dla poprawienia bezpieczeństwa spotykają się z oporem użytkowników?
Ponad połowa ankietowanych (53 proc.) wskazuje na dyskomfort lub rozproszenie uwagi wynikające z ostrzeżeń, interwencji systemów oraz fałszywych alarmów. Niemal 37 proc. kierowców deklaruje brak zaufania lub ograniczone zaufanie do elektronicznych asystentów. Problem pogłębia niejednorodność działania systemów – każdy producent implementuje je na swój sposób, co utrudnia kierowcom pracującym na różnych pojazdach wypracowanie intuicyjnych reakcji.
Szczególnie mocno wybrzmiewa zarzut dotyczący fałszywych alarmów. System rozpoznawania znaków drogowych potrafi się często mylić. Asystent pasa ruchu reaguje na każde zbliżenie do linii – również wtedy, gdy kierowca świadomie omija przeszkodę lub wykonuje manewr wyprzedzania. Ostrzeżenia o zmęczeniu włączają się podczas zwykłej jazdy, gdy kierowca po prostu spogląda w lusterka.
Australijska organizacja ANCAP zapowiedziała już, że od 2026 r. będzie obniżać oceny bezpieczeństwa pojazdom, których systemy wsparcia działają zbyt „agresywnie” lub nadwrażliwie.
System rozpoznawania znaków drogowych jest tym, na którym można najmniej polegać
Branża kontra przepisy
Kluczowy wniosek z raportu DVR nie dotyczy samych kierowców, lecz systemu przygotowania. Aż 32 proc. ankietowanych stwierdziło, że nigdy nie otrzymało żadnych instrukcji dotyczących działania systemów ADAS. Dla 45 proc. jedynym źródłem wiedzy są rozmowy i doświadczenia kolegów po fachu, a 12 proc. przyznało, że nie wie nawet, jakie dokładnie systemy znajdują się w prowadzonych przez nich pojazdach.
Problem edukacyjny dotyczy nie tylko Europy. Badanie przeprowadzone wśród australijskich kierowców wykazało, że 69 proc. tych, którzy niedawno zdawali egzamin lub uczestniczyli w kursie jazdy, nie było szkolonych z obsługi i działania systemów ADAS. Prawie połowa kierowców poznaje działanie elektronicznych asystentów metodą prób i błędów. To oczywiście nie pomaga unikać wypadków, które mogą kosztować ludzie życie.
Statystyki bezwzględnie wskazują, że nowoczesne systemy wspomagania bezpieczeństwa pozwalają zredukować ilość wypadków
Druga strona medalu – pozytywna
Mimo tych problemów, dane operatorów flot pokazują rzeczywistą skuteczność systemów ADAS. Firma Girteka, jeden z największych europejskich przewoźników, od lipca 2024 r. wprowadziła do użytku ponad 2400 ciężarówek zgodnych z wymogami GSR. Statystyki firmy za lata 2023–2025 potwierdzają spadek liczby wypadków z udziałem nowych pojazdów – i to aż 10 proc. w ciągu roku.
Podobne wnioski wynikają z niemieckich statystyk policyjnych z okolic Heilbronnu. W 2024 r. odnotowano tam 308 wypadków na autostradach z udziałem ciężarówek (wzrost o 15 proc. względem roku poprzedniego), jednak zdecydowana większość z nich była znacznie bardziej łagodna w skutkach. Tylko jedna kolizja miała ofiarę śmiertelną, a 3 zdarzenia skutkowały ciężkimi obrażeniami. Według ekspertów jest to wynik tego, że systemy automatycznego hamowania i wspomagania kierowcy skutecznie zmniejszają energię zderzenia.
Pozytywny trend jest zresztą widoczny w skali całej Europy. Według danych Komisji Europejskiej, w 2024 r. na drogach UE zginęło około 19 800 osób, czyli o 3 proc. mniej niż rok wcześniej. Choć tempo poprawy pozostaje niewystarczające do osiągnięcia celu „Vision Zero” (zmniejszenie ofiar o połowę do 2030 r.), dobry kierunek jest jasno widoczny.
Przed nami wdrożenie kolejnych systemów ADAS
Rok 2026 przyniesie kolejne rozszerzenie obowiązkowego wyposażenia w systemy bezpieczeństwa. Do listy dołączy system DDAW (Driver Drowsiness and Attention Warning) nowej generacji, wyposażony w kamery śledzące ruchy gałek ocznych kierowcy. System ma wykrywać nie tylko rozproszenie uwagi, ale również zmęczenie i senność.
W perspektywie lat 2027 i 2029 jest planowane wdrożenie nowych standardów dotyczących widoczności z kabiny kierowcy oraz kolejnych poziomów automatyzacji systemów ADAS. Co nie zmienia faktu, że branża transportowa stoi przed wyzwaniem nie tylko technologicznym, ale przede wszystkim edukacyjnym i organizacyjnym.
FAQ – najczęściej zadawane pytania na temat nowoczesnych systemów bezpieczeństwa (ADAS) w ciężarówkach
1. Dlaczego kierowcy ciężarówek wyłączają systemy ADAS?
Najczęściej przez fałszywe alarmy, zbyt częste ostrzeżenia i rozpraszanie uwagi podczas jazdy.
2. Czy systemy ADAS w ciężarówkach poprawiają bezpieczeństwo?
Tak — zmniejszają liczbę wypadków i ograniczają ich skutki.
3. Czy można wyłączyć systemy ADAS w ciężarówce?
Tak — w wielu pojazdach jest to możliwe, ale obniża poziom bezpieczeństwa.
4. Czy systemy bezpieczeństwa (ADAS) są obowiązkowe w UE?
Tak — nowe pojazdy muszą być wyposażone w systemy wspomagania kierowcy zgodnie z przepisami UE.
5. Jakie systemy ADAS są najczęściej wyłączane przez kierowców?
Najczęściej asystent pasa ruchu, rzadziej tempomat adaptacyjny i rozpoznawanie znaków.
6. Co to jest ADAS w ciężarówkach?
To zaawansowane systemy wspomagania kierowcy, które pomagają unikać wypadków i zwiększają bezpieczeństwo wszystkich uczestników ruchu.
